Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 2) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch

pdf
Số trang Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 2) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 249 Cỡ tệp Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 2) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 35 MB Lượt tải Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 2) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 4 Lượt đọc Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 2) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 32
Đánh giá Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 2) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch
4.3 ( 16 lượt)
Nhấn vào bên dưới để tải tài liệu
Đang xem trước 10 trên tổng 249 trang, để tải xuống xem đầy đủ hãy nhấn vào bên trên
Chủ đề liên quan

Tài liệu tương tự

Nội dung

BEÄNH HEÄ TIM MAÏCH Bệnh lý Hệ Tim Mạch 99 Muïc tieâu: 1. Keå teân caùc loaïi beänh lyù thöôøng gaëp trong beänh lyù tim vaø maïch maùu. 2. Naém vöõng dònh nghóa, caùc yeáu toá nguy cô, hình thaùi toån thöông, cô cheá hình thaønh, dieãn tieán vaø bieán chöùng cuûa töøng loaïi beänh. BEÄNH LYÙ MAÏCH MAÙU NHAÉC LAÏI MOÂ HOÏC: So saùnh giöõa ñoäng maïch vaø tónh maïch cuøng caáp, ñoäng maïch (ñm) coù thaønh daày hôn ñeå chòu ñöôïc moät aùp löïc maùu cao hôn; traùi laïi, tónh mach (tm) coù ñöôøng kính töông ñoái lôùn hôn, loøng maïch roäng hôn vaø thaønh moûng hôn. Caáu truùc chung cuûa thaønh maïch goàm 3 lôùp ñoàng taâm: aùo trong, aùo giöõa vaø aùo ngoaøi. Döïa vaøo ñöôøng kích vaø 1 soá ñaëc ñieåm moâ hoïc, phaân bieät: - Ñoäng maïch lôùn töùc caùc ñoäng maïch chun, thí duï nhö ñm chuû,ñm coå, ñm döôùi ñoøn, ñm chaäu vaø ñm phoåi. - Ñoäng maïch trung bình töùc caùc ñm cô, thí duï nhö ñm vaønh tim - Ñoäng maïch nhoû, ñk < 2mm, laø caùc ñm naèm trong caùc moâ -cô quan - Tieåu ñoäng maïch, coù ñk 20-100mcm - Mao maïch coù thaønh chæ goàm 1 lôùp teá baøo noäi moâ töïa leân maøng ñaùy ÔÛ ñoäng maïch, aùo trong goàm 1 lôùp teá baøo noäi moâ, döïa treân 1 moâ lieân keát moûng; aùo trong ñöôïc giôùi haïn vôùi aùo giöõa baèng 1 maøng chun daày goïi laø maøng ngaên chun trong, coù caùc cöûa soå qua ñoù caùc teá baøo cô trôn cuûa aùo giöõa coù theå di chuyeån töø aùo giöõa vaøo aùo trong. AÙo giöõa goàm caùc laù chun ñoái vôùi ñm chun, hoaëc caùc lôùp cô trôn xeáp voøng ñoái vôùi ñm cô. AÙo ngoaøi laø 1 lôùp moâ lieân keát moûng, coù chöùa caùc sôïi thaàn kinh vaø caùc maïch nuoâi maïch (vasa vasorum). 1/3 trong cuûa thaønh maïch ñöôïc nuoâi döôõng bôûi oxygen vaø caùc chaát dinh döôõng thaám tröïc tieáp töø maùu trong loøng maïch; 2/3 ngoaøi do maïch cuûa maïch cung caáp. I. BEÄNH XÔ CÖÙNG ÑOÄNG MAÏCH (arteriosclerosis) Laø 1 nhoùm beänh coù ñaëc ñieåm chung laø thaønh maïch maùu daày leân vaø maát tính ñaøn hoài. Phaân bieät 3 loaïi: - Xô vöõa ñoäng maïch: laø loaïi thöôøng gaëp nhaát vaø quan troïng nhaát. - Hoùa voâi aùo giöõa ñoäng maïch - Xô cöùng tieåu ñoäng maïch A. XÔ VÖÕA ÑOÄNG MAÏCH ( atherosclerosis) 1. Ñònh nghóa: Beänh xô vöõa ñoäng maïch (XVÑM) xaûy ra ôû caùc ñoäng maïch côõ lôùn vaø trung bình, ít thaáy ôû caùc ñoäng maïch nhoû coù ñöôøng kính < 2mm. Toån thöông cô baûn cuûa beänh XVÑM laø caùc vuøng daày leân cuûa lôùp aùo trong, goïi laø maûng xô vöõa (fibrolipid plaque). Caùc maûng xô vöõa luùc ñaàu coøn nhoû vaø thöa thôùt, daàn daàn taêng kích thöôùc gaây ra heïp loøng maïch . 2. Caùc yeáu toá nguy cô: Beänh XVÑM raát phoå bieán ôû caùc nöôùc phaùt trieån cao, laø nguyeân nhaân cuûa hôn 50% caùc tröôøng hôïp töû vong haøng naêm ôû Myõ. Caùc ñieàu tra dòch teã hoïc ñaõ xaùc ñònh ñöôïc moät soá yeáu toá nguy cô laøm deã maéc beänh XVÑM nhö sau: - Caùc yeáu toá chính: taêng cholesterol maùu, cao huyeát aùp, huùt thuoác laù, beänh tieåu ñöôøng. - Caùc yeáu toá phuï: beùo phì, ít hoaït ñoäng theå löïc, nam giôùi, tuoåi cao, stress, duøng thuoác ngöøa thai, aên quaù nhieàu ñöôøng,... Bệnh lý Hệ Tim Mạch 100 3. Hình thaùi toån thöông: a/ Ñaïi theå: Maûng xô vöõa coù hình baàu duïc, maàu traéng hay vaøng nhaït; kích thöôùc töø 0,3 1,5 cm; naèm raûi raùc doïc theo chieàu daøi cuûa ñoäng maïch. Maûng xô vöõa thöôøng thaáy ôû ñoäng maïch chuû, ñoäng maïch naõo, ñoäng maïch vaønh tim, ñoäng maïch coå, ñoäng maïch maïc treo, ñoäng maïch chaäu, ñoäng maïch ñuøi (Hình 1). Hình 1: Caùc maûng xô vöõa ôû ñoäng maïch chuû ngöïc (A), doäng maïch chuû buïng (B) b/ Vi theå: Maûng xô vöõa naèm trong lôùp aùo trong cuûa thaønh maïch, khi caét ngang thaáy coù 2 thaønh phaàn: (Hình 2) Hình 2: Caáu taïo maûng xô vöõa Bệnh lý Hệ Tim Mạch 101 - Thaønh phaàn muõ sôïi (fibrous cap): naèm treân beà maët, laø 1 moâ lieân keát ñaëc giaøu sôïi collagen, ñöôïc phuû beân treân bôûi lôùp teá baøo noäi moâ; giöõa caùc sôïi collagen coù caùc teá baøo cô trôn, ñaïi thöïc baøo, limphoâ baøo. - Trung taâm vöõa nhaõo (atheroma): laø 1 khoái laày nhaày nhö chaùo vöõa maàu vaøng naèm beân döôùi muõ sôïi, caáu taïo bôûi lipid vaø cholesterol. Caùc phaân töû cholesterol coù theå keát tuï thaønh nhöõng tinh theå hình kim; ngoaøi ra taïi ñaây coøn coù caùc maûnh vuïn teá baøo hoaïi töû, caùc ñaïi thöïc baøo chöùa ñaày khoâng baøo môõ trong baøo töông ( coøn goïi laø teá baøo boït). (Hình 3, 4) ÔÛ vuøng ngoaïi vi cuûa maûng xô vöõa coù theå thaáy nhieàu maïch maùu taân sinh. Hình 3: Maûng xô vöõa vôùi 2 thaønh phaàn Hình 4: Trung taâm vöõa nhaõo chöùa tinh theå cholesterol (1) vaø teá baøo boït (2) 4. Cô cheá hình thaønh maûng xô vöõa: Vaãn coøn laø giaû thuyeát, theo ñoù toån thöông khôûi ñaàu cuûa beänh XVÑM laø 1 toån thöông veà caáu truùc hoaëc chöùc naêng cuûa caùc teá baøo noäi moâ döôùi taùc ñoäng keùo daøi cuûa caùc yeáu toá nguy cô ñaõ neâu treân. Toån thöông teá baøo noäi moâ daãn ñeán söï taêng tính thaám ñoái vôùi caùc thaønh phaàn trong huyeát töông nhö lipid vaø cholesterol, taêng keát dính caùc tieåu caàu vaø gia taêng söï xuyeân maïch cuûa Bệnh lý Hệ Tim Mạch 102 caùc mono baøo. Keát quaû laø coù söï gia taêng soá löôïng ñaïi thöïc baøo vaø söï laéng ñoïng lipid vaø cholesterol trong lôùp aùo trong cuûa thaønh ñoäng maïch. Caùc ñaïi thöïc baøo bieán thaønh teá baøo boït do nhaäp baøo quaù möùc lipid vaø cholesterol. Maët khaùc, caùc yeáu toá taêng tröôûng nhö PDGF vaø TGF beâta; ñöôïc tieát ra bôûi caùc teá baøo noäi moâ, tieåu caàu vaø ñaïi thöïc baøo; seõ kích thích caùc teá baøo cô trôn di chuyeån töø lôùp aùo giöõa vaøo lôùp aùo trong vaø tieán haønh phaân baøo taïi ñaây. Caùc teá baøo cô trôn seõ thay ñoåi töø kieåu hình "co duoãi" thaønh kieåu hình "toång hôïp-taêng sinh", saûn xuaát caùc sôïi collagen vaø sôïi chun, taïo thaønh muõ sôïi cuûa maûng xô vöõa. Muõ sôïi caûn trôû söï khuyeách taùn cuûa oxy vaø caùc chaát dinh döôõng töø loøng maïch vaøo lôùp aùo trong, laøm caùc teá baøo boït bò hoaïi töû, keát quaû hình thaønh khoái vöõa nhaõo ôû trung taâm maûng xô vöõa. Maûng xô vöõa cheøn eùp phaù vôõ maøng ngaên chun trong vaø laøm teo moûng lôùp aùo giöõa cuûa thaønh maïch (Hình 5 vaø 6) Hình 5: Cô cheá hình thaønh maûng xô vöõa (A), caùc teá baøo öù ñoïng lipid (*) taäp trung trong lôùp aùo trong (B), caùc teá baøo cô trôn di chuyeån vaøo lôùp aùo trong, taêng sinh vaø thay ñoåi kieåu hình Hình 6: Maûng xô vöõa (MXV) cheøn eùp laøm teo moûng aùo giöõa (AG) thaønh maïch. Bệnh lý Hệ Tim Mạch 103 5. Dieãn tieán cuûa maûng xô vöõa vaø caùc haäu quaû: Maûng xô vöõa sau khi ñöôïc hình thaønh seõ lôùn daàn vaø coù theå chòu theâm caùc bieán ñoåi sau: - Loeùt hoaëc nöùt vôõ beà maët maûng xô vöõa (Hình 7A), laøm chaát vöõa nhaõo ôû trung taâm bò rôùt vaøo loøng maïch taïo thaønh cuïc huyeát taéc cholesterol (Hình 7B). - Xuaát huyeát beân trong maûng xô vöõa (Hình 7C): do maùu töø loøng maïch chui vaøo qua choã nöùt vôõ treân beà maët, hoaëc do vôõ caùc maïch maùu taân sinh trong maûng xô vöõa. Keát quaû maûng xô vöõa bò phình to, laøm heïp theâm loøng maïch. - Huyeát khoái: toån thöông teá baøo noäi moâ ôû beà maët maûng xô vöõa do loeùt seõ gaây keát dính tieåu caàu, daãn ñeán söï hình thaønh huyeát khoái (Hình 7D). Cuïc huyeát khoái naøy coù theå bong vaøo loøng maïch vaø trôû thaønh cuïc huyeát taéc. - Calci hoùa: caùc teá baøo hoaïi töû kích thích söï laéng ñoïng calci trong maûng xô vöõa, laøm cho thaønh ñoäng maïch trôû neân cöùng doøn deã vôõ (Hình 7E). Hình 7: Maûng xô vöõa bò loeùt beà maët (A), taïo cuïc huyeát taéc cholesterol (B), xuaát huyeát trong maûng xô vöõa (C), taïo huyeát khoái (D), laéng ñoïng calci (E) Bệnh lý Hệ Tim Mạch 104 - Maëc daàu toån thöông ban ñaàu cuûa beänh XVÑM laø caùc maûng xô vöõa thuoäc veà lôùp aùo trong, nhöng khi maûng xô vöõa naøy lôùn daàn, noù seõ cheøn eùp laøm teo moûng lôùp aùo giöõa thaønh maïch (Hình 6). Söï maát ñi caùc teá baøo cô trôn vaø caùc sôïi chun vaø thay vaøo ñoù laø caùc sôïi collagen khoâng ñaøn hoài seõ laøm cho thaønh maïch suy yeáu, deã bò vôõ hoaëc phoàng ra thaønh tuùi phình ñoäng maïch sau nhieàu naêm. Caùc haäu quaû do maûng xô vöõa gaây ra raát ña daïng, goàm coù caùc tình traïng thieáu maùu cuïc boä, nhoài maùu, hoaïi thö vuøng moâ-cô quan töông öùng vôùi maïch maùu bò ngheõn taéc; hoaëc xuaát huyeát noäi do vôõ maïch maùu... B. HOÙA VOÂI AÙO GIÖÕA ÑOÄNG MAÏCH (medial calcific sclerosis) Coøn goïi laø beänh Monckeberg, thöôøng gaëp ôû ngöôøi giaø (hieám gaëp tröôùc 50 tuoåi), chöa roõ nguyeân nhaân gaây beänh. Hình thaùi toån thöông: coù söï laéng ñoïng calci trong lôùp aùo giöõa cuûa caùc ñoäng maïch, khoâng coù phaûn öùng vieâm keøm theo, lôùp aùo trong vaø aùo ngoaøi khoâng bò toån thöông, loøng maïch khoâng bò heïp laïi. Thöôøng gaëp ôû ñoäng maïch ñuøi, ñoäng maïch chaøy, ñoäng maïch quay, ñoäng maïch truï. (Hình 8) Hình 8: Moät ñoäng maïch cô bò hoùa voâi aùo giöõa keøm vôùi toån thöông xô vöõa C. XÔ CÖÙNG TIEÅU ÑOÄNG MAÏCH: Phaân bieät 2 loaïi: 1/ Xô cöùng tieåu ñoäng maïch hyalin (hyalin arteriolosclerosis) : Thöôøng gaëp ôû nhöõng ngöôøi lôùn tuoåi vaø ngöôøi maéc beänh cao huyeát aùp nheï. Hình thaùi toån thöông: coù söï laéng ñoïng chaát hyalin döôùi lôùp teá baøo noäi moâ, laøm daày thaønh maïch vaø heïp loøng maïch, coù theå gaây ra thieáu maùu cuïc boä cho vuøng moâ-cô quan töông öùng. Thaän thöôøng laø cô quan bò taùc ñoäng nhieàu nhaát, tình traïng xô cöùng caùc tieåu ñoäng maïch ñeán cuûa caàu thaän cuoái cuøng seõ laøm hyalin hoaù caàu thaän, teo oáng thaän vaø xô hoaù moâ keõ. Cô cheá gaây ra xô cöùng tieåu ñoäng maïch hyalin coù theå laø do cao huyeát aùp laøm toån thöông teá baøo noäi moâ, daãn ñeán söï thoaùt caùc chaát trong huyeát töông vaøo trong thaønh maïch (Hình 9). Bệnh lý Hệ Tim Mạch 105 Hình 9: Xô cöùng tieåu ñoäng maïch hyalin ôû laùch (A) vaø ôû tieåu ñoäng maïch ñeán vaø ñi cuûa caàu thaän (B) 2/ Xô cöùng tieåu ñoäng maïch taêng saûn ( hyperplastic arteriolosclerosis): Thöôøng gaëp trong beänh cao huyeát aùp aùc tính. Hình thaùi toån thöông: caùc teá baøo cô trôn taêng saûn taïo thaønh caùc laù xeáp ñoàng taâm töông töï cuû haønh caét ngang, laøm thaønh maïch daày leân vaø heïp loøng maïch, daãn ñeán thieáu maùu cuïc boä ôû vuøng moâ-cô quan töông öùng. Cô cheá coù theå do teá baøo noäi moâ bò toån thöông vì cao huyeát aùp aùc tính, seõ saûn xuaát ra caùc yeáu toá taêng tröôûng kích thích söï taêng saûn teá baøo cô trôn. Ñi cuøng vôùi söï taêng saûn naøy, thöôøng coù söï laéng ñoïng chaát daïng fibrin (fibrinoid) keøm phaûn öùng vieâm caáp tính gaây hoaïi töû thaønh maïch, goïi laø vieâm tieåu ñoäng maïch hoaïi töû. Xô cöùng tieåu ñoäng maïch taêng saûn vaø vieâm tieåu ñoäng maïch hoaïi töû coù theå xaûy ra cho moïi moâ cô quan trong cô theå; nhöng thaän vaãn laø cô quan bò taùc ñoäng nhieàu nhaát, coù theå daãn ñeán suy thaän. (Hình 10) Hình 10: Xô cöùng tieåu ñoäng maïch taêng saûn (A), vieâm tieåu ñoäng maïch hoaïi töû (B) II. CAO HUYEÁT AÙP (hypertension) 1. Ñònh nghóa: Cao huyeát aùp (CHA) laø nguyeân nhaân gaây suy tim thöôøng gaëp nhaát; noù cuõng laø yeáu toá nguy cô chính daãn ñeán beänh xô vöõa ñoäng maïch vaø xuaát huyeát naõo. CHA ñöôïc ñònh nghóa laø tình traïng huyeát aùp  160/95 mmHg, vaø ñöôïc phaân thaønh 3 möùc ñoä döïa theo huyeát aùp taâm tröông: - CHA nheï: huyeát aùp taâm tröông trong khoaûng 95 - 104 mmHg - CHA vöøa: huyeát aùp taâm tröông trong khoaûng 105 - 114 mmHg - CHA naëng: huyeát aùp taâm tröông > 115 mmHg 2. Phaân loaïi: Döïa theo nguyeân nhaân, phaân bieät 2 loaïi CHA: - CHA nguyeân phaùt, coøn goïi laø cao huyeát aùp voâ caên vì khoâng tìm thaáy nguyeân nhaân roõ reät, chieám 90% caùc tröôøng hôïp CHA, thöôøng xaûy ra sau 40 tuoåi. Bệnh lý Hệ Tim Mạch 106 - CHA thöù phaùt, chieám 10% caùc tröôøng hôïp CHA, coù nguyeân nhaân roõ reät nhö beänh lyù thaän (suy thaän maõn, vieâm caàu thaän caáp, heïp ñoäng maïch thaän), thaét heïp ñoäng maïch chuû, u tuyeán thöôïng thaän. CHA thöù phaùt coù theå xaûy ra ôû moïi löùa tuoåi. Döïa theo dieãn tieán laâm saøng, CHA (nguyeân phaùt hoaëc thöù phaùt) ñöôïc phaân thaønh 2 loaïi: - CHA laønh tính: huyeát aùp taêng töø töø trong nhieàu naêm maø khoâng coù trieäu chöùng laâm saøng, beänh ñöôïc phaùt hieän tình côø khi ño huyeát aùp. - CHA aùc tính: huyeát aùp taêng nhanh trong thôøi gian ngaén (huyeát aùp taâm tröông > 120 mmHg); gaây ra caùc trieäu chöùng thaàn kinh, tim maïch,...Beänh nhaân töû vong trong voøng 1-2 naêm neáu khoâng ñöôïc ñieàu trò. 3. Cô cheá beänh sinh cuûa beänh CHA nguyeân phaùt: (hình 11) Trò soá huyeát aùp ñöôïc quyeát ñònh bôûi 2 thoâng soá huyeát ñoäng hoïc laø cung löôïng tim vaø khaùng löïc maïch ngoaïi vi; huyeát aùp taêng khi 2 thoâng soá naøy taêng cao. Tuy chöa hoaøn toaøn hieåu roõ, caùc yeáu toá sau ñaây ñöôïc cho laø coù vai troø trong cô cheá beänh sinh cuûa CHA nguyeân phaùt: - ÖÙ ñoïng natri: coù söï suy giaûm baøi tieát Natri taïi thaän, gaây öù natri trong cô theå, keát quaû laø theå tích maùu vaø cung löôïng tim taêng. Cung löôïng tim taêng seõ laøm taêng huyeát aùp. - Taêng löôïng catecholamin trong maùu vaø taêng tính nhaïy caûm cuûa caùc teá baøo cô trôn thaønh maïch ñoái vôùi catecholamin; ñoàng thôøi coù söï roái loaïn vaän chuyeån natri vaø calci ngang qua maøng teá baøo, laøm taêng noàng ñoä calci noäi baøo. Keát quaû laø cô trôn thaønh maïch co laïi, laøm taêng khaùng löïc maïch ngoaïi vi. - Taêng löôïng renin giaûi phoùng töø boä maùy caän caàu thaän, renin xuùc taùc phaûn öùng bieán angiotensinogen (laø moät globulin huyeát töông) trong maùu thaønh angiotensin I, angiotensin I ñöôïc chuyeån thaønh angiotensin II taïi phoåi nhôø taùc ñoäng cuûa enzym chuyeån angiotensin ACE (Angiotensin converting enzyme). Angiotensin II taùc ñoäng tröïc tieáp leân teá baøo cô trôn thaønh maïch, gaây co maïch maïnh; ñoàng thôøi laïi taùc ñoäng leân voû thöôïng thaän, kích thích söï cheá tieát aldosteron, laøm taêng taùi haáp thuï natri vaø nöôùc ôû oáng thaän xa. Keát quaû laø khaùng löïc maïch ngoaïi vi vaø theå tích tuaàn hoaøn ñeàu taêng leân. Hình 11: Cô cheá beänh sinh CHA 4. Hình thaùi toån thöông cuûa caùc maïch maùu trong beänh CHA: Trong CHA laønh tính, thöôøng gaëp toån thöông xô cöùng tieåu ñoäng maïch hyalin. Traùi laïi, trong CHA aùc tính, thöôøng gaëp xô cöùng tieåu ñoäng maïch taêng saûn vaø vieâm tieåu ñoäng maïch hoaïi töû. 5. Haäu quaû: Haäu quaû cuûa CHA raát ña daïng nhöng ñaùng chuù yù nhaát laø ôû 4 loaïi moâ cô quan sau: - Tim: taâm thaát traùi phì ñaïi ñeå thích nghi vôùi tình traïng taêng huyeát aùp (Hình 12A). Neáu huyeát aùp tieáp tuïc taêng vöôït quaù khaû naêng thích nghi cuûa tim, taâm thaát traùi seõ bò phình giaõn ñöa ñeán suy tim. CHA laøm toån thöông xô vöõa naëng hôn, laøm giaûm tuaàn hoaøn maïch vaønh tim, gaây ra beänh thieáu maùu cô tim hoaëc nhoài maùu cô tim. Bệnh lý Hệ Tim Mạch 107 - Naõo: beänh nhaân CHA deã bò xuaát huyeát naõo do thaønh maïch doøn, deã vôõ (Hình 12B). - Thaän: caû 2 loaïi xô cöùng tieåu ñoäng maïch trong beänh CHA ñeàu coù theå gaây ra thieáu maùu cuïc boä ôû thaän, laøm caùc caàu thaän vaø oáng thaän bò teo ñeùt daàn, daãn ñeán suy thaän maõn tính. - Ñoäng maïch chuû: CHA thuaän lôïi cho söï hình thaønh caùc maûng xô vöõa, phình maïch vaø phình maïch taùch. Hình 12: Phì ñaïi thaát traùi do cao huyeát aùp (A), xuaát huyeát naõo vaøo naõo thaát (B) III. VIEÂM ÑOÄNG MAÏCH Coù nhieàu loaïi vieâm ñoäng maïch khaùc nhau, caáp tính hoaëc maõn tính. Nguyeân nhaân ña daïng: vi khuaån, viruùt, kyù sinh truøng, naám moác, caùc taùc nhaân lyù hoùa, phaûn öùng quaù maãn; moät soá tröôøng hôïp coøn chöa roõ nguyeân nhaân. Hình thaùi toån thöông chung cuûa caùc beänh vieâm ñoäng maïch laø coù söï thaám nhaäp caùc teá baøo vieâm caáp hoaëc maõn trong thaønh maïch; caû 3 lôùp aùo cuûa thaønh maïch ñeàu coù theå bò hoaïi töû daãn ñeán caùc bieán chöùng nhö taéc maïch, phình maïch hoaëc vôõ maïch. Sau ñaây laø 2 loaïi vieâm ñoäng maïch thöôøng gaëp:: 1/ Beänh vieâm ñoäng maïch thaùi döông (temporal arteritis): Laø loaïi vieâm ñoäng maïch thöôøng gaëp nhaát, chæ xaûy ra ôû ngöôøi lôùn tuoåi (hieám gaëp tröôùc 50 tuoåi), giôùi nöõ maéc beänh nhieàu hôn giôùi nam gaáp 2-3 laàn. Toån thöông xaûy ra chuû yeáu ôû caùc ñoäng maïch vuøng ñaàu coå nhö ñoäng maïch thaùi döông, ñoäng maïch maét. Nguyeân nhaân chöa bieát roõ, coù theå do phaûn öùng quaù maãn choáng laïi elastin cuûa thaønh maïch. Bieåu hieän laâm saøng goàm nhöùc ñaàu, roái loaïn thò giaùc, ñoû vaø ñau doïc theo ñöôøng ñi cuûa ñoäng maïch, coù theå coù ñau cô keøm theo. Ñaùng sôï nhaát laø bieán chöùng muø ñoät ngoät do toån thöông ñoäng maïch maét. Hình thaùi toån thöông: Ñoäng maïch cöùng nhö daây thöøng, coù choã daày leân thaønh noát, loøng maïch bò thu heïp do söï daày leân vaø hoùa sôïi cuûa lôùp aùo trong. Maøng ngaên chun trong bò hoaïi töû vôõ vuïn, caïnh ñoù coù söï taäp trung caùc ñaïi baøo nhieàu nhaân, limphoâ baøo, töông baøo vaø moâ baøo; taïo neân hình aûnh cuûa 1 vieâm haït. (Hình 13A, B) Hình 13: Vieâm ñoäng maïch thaùi döông, loøng maïch thu heïp do lôùp aùo trong daày leân vaø hoùa sôïi (A), maøng ngaên chun trong vôõ vuïn, taäp trung teá baøo vieâm vaø ñaïi baøo (B). Bệnh lý Hệ Tim Mạch 108 2/ Beänh Buerger ( Buerger’s disease, Thromboangiitis obliterans): Laø loaïi vieâm ñoäng maïch coù lieân quan vôùi taät nghieän huùt thuoác laù, do ñoù haàu nhö chæ xaûy ra ôû ñaøn oâng, thöôøng trong löùa tuoåi 25-50. Toån thöông chuû yeáu ôû caùc ñoäng maïch cuûa chi treân vaø chi döôùi (ñoäng maïch quay vaø ñoäng maïch chaøy). Moái lieân quan giöõa beänh vaø thuoác laù ñöôïc thaáy roõ qua söï giaûm beänh khi ngöøng huùt thuoác; cô cheá coù theå do khoùi thuoác coù chöùa caùc chaát hoaëc gaây ñoäc tröïc tieáp cho caùc teá baøo noäi moâ hoaëc coù theå kích thích 1 phaûn öùng quaù maãn choáng laïi caùc teá baøo naøy. Hình thaùi toån thöông: coù söï thaám nhaäp caùc teá baøo vieâm caáp, hình thaønh caùc oå aùp xe nhoû trong thaønh maïch; caùc teá baøo noäi moâ bò toån thöông coù theå daãn ñeán söï hình thaønh caùc huyeát khoái laøm taéc maïch, gaây hoaïi töû hoaïi thö caùc ñaàu chi.(Hình 14) Hình 14: Beänh Buerger, gaây hoaïi töû hoaïi thö ñaàu ngoùn chaân; loøng ñoäng maïch bò taéc do huyeát khoái, coù caùc oå aùp xe nhoû trong thaønh maïch (muõi teân) IV. PHÌNH MAÏCH ( aneurysm): Laø söï phình giaõn baát thöôøng ôû 1 vuøng cuûa ñoäng maïch, gaây ra bôûi söï suy yeáu lôùp aùo giöõa thaønh maïch. Nguyeân nhaân gaây suy yeáu lôùp aùo giöõa thaønh maïch coù theå laø 1 khuyeát taät baåm sinh, hoaëc do nhieãm khuaån, XVÑM, chaán thöông. Döïa vaøo hình daïng vaø kích thöôùc, phaân bieät caùc loaïi phình maïch sau: - Phình maïch daïng tuùi: tuùi phình hình caàu, chæ lieân quan ñeán 1 phaàn chu vi cuûa thaønh maïch, ñöôøng kính töø 5 - 20 cm. - Phình maïch hình thoi: tuùi phình lieân quan ñeán toaøn boä chu vi thaønh maïch, kích thöôùc thay ñoåi, coù theå ñeán 20 cm. - Phình maïch hình quaû daâu: hình daïng töông töï phình maïch hình tuùi nhöng coù kích thöôùc nhoû, hieám khi ñöôøng kính vöôït quaù 1 - 1,5 cm; gaëp chuû yeáu ôû caùc ñoäng maïch naõo, nhaát laø voøng ñoäng maïch Willis. Hình 15: Phình ñoäng maïch chuû daïng tuùi (A) vaø hình thoi (B)
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.