Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 1) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch

pdf
Số trang Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 1) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 102 Cỡ tệp Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 1) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 10 MB Lượt tải Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 1) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 5 Lượt đọc Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 1) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch 38
Đánh giá Bài giảng Lý thuyết Giải phẫu bệnh (Phần 1) - ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch
4.9 ( 21 lượt)
Nhấn vào bên dưới để tải tài liệu
Đang xem trước 10 trên tổng 102 trang, để tải xuống xem đầy đủ hãy nhấn vào bên trên
Chủ đề liên quan

Tài liệu tương tự

Nội dung

Chuû nhieäm boä moân : Giaûng vieân : Gs.Ts.Bs. NGUYEÃN SAØO TRUNG Ts.Bs. AÂU NGUYEÄT DIEÄU Ths.Bs. BUØI THÒ HOÀNG KHANG Ths.Bs. HUYØNH NGOÏC LINH Ths.Bs. NGUYEÃN ÑÌNH TUAÁN CN. LEÂ THÒ THANH HUYEÀN CN. TRIEÄU THÒ XUAÂN THU Böùc töôïng goã nhoû ñöôïc thaáy trong moät tieäm caàm ñoà ôû phoá Bronx thaønh phoá New York, taïc hình nhaø beänh hoïc noåi tieáng ngöôøi Ñöùc Rudolf Virchow, vôùi haøng chöõ " Pathologe... ünd am Ende steht der Erfolg !" nghóa laø " nhaø beänh hoïc...cuoái cuøng cuõng seõ thaønh coâng !"; yù noùi thaønh coâng trong vieäc tìm hieåu beänh taät cuûa con ngöôøi.................... LÒCH GIAÛNG LYÙ THUYEÁT GIAÛI PHAÃU BEÄNH y3 (Y2008 A - B) NAÊM HOÏC 2010– 2011 ***** BAØI NGAØY GIÔØ BAØI GIAÛNG 1 Thöù hai C2 28/ 02 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù tö saùu hai tö saùu hai tö saùu hai tö saùu tö tö saùu tö C2 C1 C2 C2 C1 C2 C2 C1 C2 C2 C1 C1 C2 C1 C1 02/ 03 04/ 03 07/ 03 09/ 03 11/ 03 14/ 03 16/ 03 18/ 03 21/ 03 23/ 03 25/ 03 30/ 03 30/ 03 01/ 04 06/ 04 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù Thöù tö saùu tö tö tö tö tö tö tö saùu C2 C1 C1 C2 C1 C2 C1 C2 C1 C2 06/ 04 08/04 13/ 04 13/ 04 20/ 04 20/ 04 27/ 04 27/ 04 04/ 05 04/ 05 Giôùi thieäu moân Giaûi phaãu beänh BS. Nguyeãn Ñình Tuaán Nhöõng TTCB cuûa teá baøo vaø moâ BS. AÂu Nguyeät Dieäu Toån thöông huyeát quaûn - huyeát BS. AÂu Nguyeät Dieäu Vieâm BS. Huyønh Ngoïc Linh U BS. Nguyeãn Ñình Tuaán Beänh lyù heä tieâu hoaù BS. Huyønh Ngoïc Linh Beänh lyù tim vaø maïch maùu BS. Buøi Thò Hoàng Khang Beänh lyù gan BS. Huyønh Ngoïc Linh Beänh lyù heä hoâ haáp BS. AÂu Nguyeät Dieäu Beänh lyù tuyeán giaùp BS. Nguyeãn Ñình Tuaán Beänh lyù heä sinh duïc nöõ BS. Buøi Thò Hoàng Khang Beänh lyù heä sinh duïc nam Beänh lyù haïch limphoâ BS. Huyønh Ngoïc Linh BS. AÂu Nguyeät Dieäu Beänh lyù thaän BS. Huyønh Ngoïc Linh Beänh lyù xöông – khôùp – phaàn meàm BS. Buøi Thò Hoàng Khang Beänh lyù tuyeán vuù BS. AÂu Nguyeät Dieäu THI LYÙ THUYEÁT : THÖÙ TÖ, 14h – 15h30 ngaøy 22/ 06/2011 (100 caâu traéc nghieäm) Chuù thích: C1: 13g30-15 giôø, C2: 15g30-17 giôø MUÏC LUÏC **** PHAÀN I: GIAÛI PHAÃU BEÄNH ÑAÏI CÖÔNG Chöông 1 GIÔÙI THIEÄU VEÀ MOÂN HOÏC GIAÛI PHAÃU BEÄNH 1 Chöông 2 TOÅN THÖÔNG CÔ BAÛN CUÛA TEÁ BAØO VAØ MOÂ 11 Chöông 3 VIEÂM VAØ SÖÛA CHÖÕA 29 Chöông 4 BEÄNH LYÙ U 51 Chöông 5 TOÅN THÖÔNG HUYEÁT QUAÛN - HUYEÁT 87 PHAÀN II: GIAÛI PHAÃU BEÄNH CHUYEÂN BIEÄT Chöông 6 BEÄNH LYÙ HEÄ TIM MAÏCH Chöông 7 BEÄNH LYÙ HEÄ HOÂ HAÁP 125 Chöông 8 BEÄNH LYÙ OÁNG TIEÂU HOAÙ 149 Chöông 9 BEÄNH LYÙ GAN 175 Chöông 10 BEÄNH LYÙ HEÄ SINH DUÏC NÖÕ 191 Chöông 11 BEÄNH LYÙ TUYEÁN VUÙ 223 Chöông 12 BEÄNH LYÙ TUYEÁN GIAÙP 239 Chöông 13 BEÄNH LYÙ HEÄ SINH DUÏC NAM 255 Chöông 14 BEÄNH LYÙ THAÄN 271 Chöông 15 BEÄNH LYÙ HAÏCH LIMPHOÂ 291 Chöông 16 BEÄNH LYÙ XÖÔNG - KHÔÙP - PHAÀN MEÀM 311 PHAÀN III: TAØI LIEÄU THAM KHAÛO VAØ PHUÏ LUÏC CHUÙ YÙ: Giaùo trình lyù thuyeát coù 456 hình maàu, ñeå trong ñóa CD ñính keøm. Ñeà nghò hoïc vieân xem tröôùc treân maùy vi tính. 99 Giôùi thieäu moân hoïc Giaûi phaãu beänh 1 GIÔÙI THIEÄU VEÀ MOÂN HOÏC GIAÛI PHAÃU BEÄNH Ñoâi doøng veà lòch söû phaùt trieån moân giaûi phaãu beänh… Theo nghóa roäng, giaûi phaãu beänh laø moân hoïc nghieân cöùu veà beänh taät, vaø yù nieäm veà beänh taät thì khoâng ngöøng thay ñoåi trong suoát lòch söû phaùt trieån cuûa nhaân loaïi, keå töø khi con ngöôøi baét ñaàu xuaát hieän treân maët ñaát naøy caùch ñaây nöûa trieäu naêm. Vaøo thuôû hoàng hoang, ngöôøi nguyeân thuyû tin raèng beänh taät xaûy ra laø do con ngöôøi ñaõ phaïm phaûi caùc ñieàu caám kî, laøm phaät yù thaàn linh hoaëc bò keû thuø truø eám...cho neân ñeå khoûi beänh thì phaûi xöng thuù toäi loãi, thöïc hieän moät soá nghi leã cuùng teá hoaëc tröø taø naøo ñoù; coøn neáu chaúng may bò thöông trong khi saên baét thì chæ bieát chöõa baèng caùch ñaép laù hoaëc . . . lieám laùp (Hình 1). Hình 1: Ngöôøi nguyeân thuyû soáng trong hang ñoäng, khi bò thöông thì ñöôïc chöõa baèng caùch … lieám laùp ! Ngöôøi Ai caäp coå ñaïi ñaõ thöïc hieän haøng trieäu tröôøng hôïp öôùp xaùc maø trong ñoù, caùc noäi taïng ñeàu ñöôïc laáy ra khoûi cô theå ngöôøi cheát, nhöng khoâng coù baát kyø ghi chuù naøo veà quaù trình thöïc hieän vieäc ñoù ñöôïc löu laïi. Ngöôøi Hy laïp coå ñaïi cuõng khoâng coù yù nieäm naøo roõ reät hôn veà nguyeân nhaân vaø cô cheá phaùt sinh beänh taät, ngoaøi moät vaøi quan saùt giaûn ñôn veà caùc veát thöông vaø u böôùu. Moät thaày thuoác Hy laïp coå ñaïi ñöôïc bieát ñeán nhieàu nhaát coù teân laø Hippocates, ñöôïc xem laø oâng toå cuûa Taây Y; oâng sinh vaøo naêm 460 tröôùc Coâng nguyeân (Tr CN) taïi ñaûo Cos, vuøng Tieåu AÙ. Hippocrates tin raèng con ngöôøi ñöôïc taïo thaønh töø 4 yeáu toá laø khí, nöôùc, löûa, vaø ñaát, töông öùng vôùi 4 loaïi theå dòch trong ngöôøi laø maùu, chaát nhaày, maät vaøng vaø maät ñen; beänh taät laø do söï maát caân baèng cuûa 4 loaïi theå dòch naøy vaø coù taùc ñoäng leân toaøn theå con ngöôøi chöù khoâng rieâng ôû moät cô quan naøo. Laø ngöôøi theo chuû nghóa kinh nghieäm, oâng luoân yeâu caàu caùc hoïc troø phaûi ñaëc bieät chuù troïng ñeán khaâu hoûi beänh vaø thaêm khaùm beänh nhaân ñeå coù bieän phaùp chöõa trò thích hôïp (Hình 2). Hình 2: Hippocrates ñang chöõa beänh dòch haïch taïi thaønh Athens; moät maûnh giaáy coùi ñöôïc vieát vaøo naêm 275 sau coâng nguyeân, ghi laïi lôøi theà Hippocrates. Giôùi thieäu moân hoïc Giaûi phaãu beänh 2 Trong ñieàu trò, oâng thöïc hieän ñöôïc moät soá thuû thuaät ngoaïi khoa nhö xöû trí veát thöông, naén xöông gaõy, trích maùu, taåy xoå vaø baøo cheá moät soá thuoác coù nguoàn goác töø khoaùng chaát, thaûo moäc vaø ñoäng vaät. Dó nhieân vôùi caùch luaän beänh vaø phöông tieän ñieàu trò nhö vaäy thì coù leõ khoâng coù maáy beänh ñöôïc chöõa khoûi, nhö oâng ñaõ thöøa nhaän : “ Moät thaày thuoác chaân chính chæ ñoâi khi chöõa khoûi beänh, thöôøng laøm bôùt beänh nhöng luoân bieát an uûi beänh nhaân”. OÂng noåi tieáng laø ngöôøi ñaõ thieát ñònh caùc nguyeân taéc veà y ñöùc maø ngaøy nay vaãn coøn ñöôïc bieát ñeán döôùi teân goïi “ Lôøi theà Hippocrates”. OÂng maát naêm 377 ( Tr CN). Sau Hippocrates, trieát gia Hy laïp Platon (428-348 Tr CN) trong taùc phaåm “Ñoái thoaïi” cuûa mình, cuõng tin con ngöôøi ñöôïc taïo thaønh töø löûa, nöôùc, ñaát vaø khí nhöng theo oâng, khí môùi laø yeáu toá chính laøm cho caùc boä phaän hoaït ñoäng vaø taïo ra söï soáng. Trieát gia Aristote (384-322 Tr CN), coù tinh thaàn thöïc nghieäm hôn nhöng do vieäc moå xaùc ngöôøi bò caám neân ñaõ döïa vaøo caùc phaãu tích ñoäng vaät ñeå suy dieãn sang ngöôøi, chaúng haïn oâng cho raèng tim ngöôøi coù 3 buoàng ! Nöûa theá kyû sau ñoù taïi Alexandrie cuûa Ai caäp, Heùrophile vaø Erasistrate laø nhöõng ngöôøi ñaàu tieân daùm lieàu thöïc hieän phaãu tích treân ngöôøi ñeå nghieân cöùu vaø ñaõ ñính chính caùc keát luaän sai laàm cuûa Aristote; hai oâng ñaït ñöôïc nhieàu thaønh quaû ñaùng keå trong laõnh vöïc giaûi phaãu hoïc nhöng raát tieác khoâng ñöôïc caùc ñoàng nghieäp quan taâm chuù yù (Hình 3). Ñeán ñaàu theá kyû I, moät hoïc giaû La maõ teân Cornelius Celsus, ñaõ bieân soaïn nhieàu saùch veà ñuû moïi laõnh vöïc nhö noâng nghieäp, tu töø hoïc, binh phaùp vaø y hoïc. Trong boä saùch “Veà y hoïc” (De medicina), oâng phaân bieät beänh taät thaønh 3 nhoùm tuyø theo caùch chöõa trò baèng cheá ñoä aên, thuoác hoaëc phaãu thuaät; oâng ñaõ moâ taû trieäu chöùng cuûa moät soá beänh tim, taâm thaàn vaø ñaëc bieät ñaõ ghi nhaän ñaày ñuû 4 trieäu chöùng cuûa hieän töôïng vieâm laø söng, noùng, ñoû vaø ñau (Hình 4). Böôùc sang theá kyû II, moät thaày thuoác La maõ khaùc teân Claudius Galen (130-200), laø ngöôøi phuï traùch chaêm soùc söùc khoeû cho caùc voõ só giaùc ñaáu, nhôø vaäy coù ñieàu kieän quan saùt moät soá loaïi toån thöông. OÂng cho raèng beänh taät xuaát phaùt töø toån thöông cuûa moät cô quan, moät taïng naøo ñoù; nhöng vaãn giöõ laïi quan nieäm roái loaïn theå dòch cuûa Hippocrates. OÂng vieát raát nhieàu saùch nghieân cöùu veà giaûi phaãu hoïc, sinh lyù hoïc, dinh döôõng hoïc, trieát hoïc. OÂng coù nhieàu ngöôøi haâm moä trong ñoù coù Hoaøng ñeá La maõ Marcus Aurelius, ngöôøi ñaõ khen ngôïi oâng laø baäc nhaát cuûa caùc thaày thuoác vaø trieát gia (Hình 5, 6). Hình 3: Heùrophile ñang moå xaùc Hình 4: Cornelius Celsus Hình 5 : Claudius Galen Do ñaït ñöôïc uy tín quaù lôùn nhö vaäy neân caùc saùch giaûi phaãu hoïc cuûa oâng ñaõ ñöôïc xem laø chaân lyù vaø ñöôïc söû duïng trong giaûng daïy y khoa suoát haøng ngaøn naêmû, ñeán taän theá kyû thöù XVI; Giôùi thieäu moân hoïc Giaûi phaãu beänh 3 maëc duø caùc moâ taû veà giaûi phaãu ngöôøi cuûa oâng chöùa ñöïng nhieàu sai laàm do döïa chuû yeáu vaøo caùc cuoäc phaãu tích treân heo, deâ, vöôïn, voi. Hình 6: Galen ñang moå heo; giaûng daïy moân sinh; höôùng daãn thuït thaùo beänh nhaân; Saùch cuûa Galen ñaõ ñöôïc duøng trong suoát thôøi kyø trung coå. Trong thôøi kyø trung coå ( theá kyû V-XV), y hoïc vaø trieát hoïc thöôøng troän laãn vôùi nhau. Vieäc chaån ñoaùn vaø ñieàu trò beänh khoâng coù thay ñoåi ñaùng keå, phaãu tích treân ngöôøi vaãn bò caám kî; tuy nhieân cuõng coù moät soá tieán boä caàn phaûi ghi nhaän nhö vieäc thaønh laäp caùc beänh vieän töø theá kyû IV, khôûi ñaàu taïi Syri roài lan roäng khaép Ñeá quoác Byzantin; söï ra ñôøi cuûa caùc tröôøng ñaïi hoïc y khoa töø theá kyû XII. baét ñaàu taïi YÙ vaø sau ñoù laø Taây ban nha, Anh vaø Phaùp. Ñeán theá kyû XVI, baét ñaàu thôøi kyø phuïc höng, hoaït ñoäng ngheä thuaät vaø nghieân cöùu khoa hoïc keå caû y hoïc hoài sinh maïnh meõ. Moät ngöôøi Haø lan teân Andreas Vesalius (1514-1564), sau khi toát nghieäp Ñaïi hoïc Y khoa Padua YÙ, ñaõ ñöôïc giöõ laïi laøm Giaùo sö veà giaûi phaãu hoïc. Sau nhieàu naêm phaãu tích tæ mæ xaùc cheát, oâng cho xuaát baûn vaøo naêm 1543 boä saùch “Veà caáu taïo cô theå ngöôøi” (De humani corporis fabrica); trong ñoù ñaõ söûa laïi caùc sai laàm cuûa Galen. Vesalius ñöôïc xem laø cha ñeû cuûa moân giaûi phaãu hoïc (Hình 7). Hình 7: Andreas Vesalius, taùc giaû cuûa boä saùch “Veà caáu taïo cô theå ngöôøi” Giovani Batista Morgagni (1685-1771), moät thaày thuoác ngöôøi YÙ, ñöôïc xem laø ngöôøi khai sinh ra moân hoïc giaûi phaãu beänh. Toång keát kinh nghieäm moät ñôøi laøm vieäc, naêm 79 tuoåi, oâng cho xuaát baûn cuoán saùch “ Veà vò trí vaø nguyeân nhaân cuûa beänh taät, nghieân cöùu baèng giaûi phaãu hoïc” ( De sedibus, et causis Morborum per anatomen indagatis) trong ñoù trình baøy keát quaû phaãu tích 700 tröôøng hôïp töû vong. Theo oâng, moïi beänh taät laø beänh lyù cuûa cô quan; ôû moãi beänh nhaân, beänh seõ coù vò trí ôû nhöõng cô quan khaùc nhau. OÂng ñaõ phaân tích tæ mæ moái lieân heä giöõa caùc trieäu chöùng laâm saøng cuûa töøng beänh nhaân vôùi toån thöông ñaïi theå quan saùt ñöôïc treân cô quan. Ñaây thöïc söï laø moät tieán boä trong nghieân cöùu veà beänh taät, nhöng do söï hieåu bieát veà sinh lyù hoïc thôøi ñoù coøn nhieàu haïn cheá neân Giôùi thieäu moân hoïc Giaûi phaãu beänh 4 oâng vaãn khoâng lyù giaûi ñöôïc vì sao beänh lyù cuûa cô quan naøy laïi coù theå taùc ñoäng ñeán moät cô quan khaùc trong cuûa cô theå (Hình 8). Hình 8: G.B.Morgagni vaø cuoán saùch “ Veà vò trí vaø nguyeân nhaân cuûa beänh taät, nghieân cöùu baèng giaûi phaãu hoïc” Nhaø giaûi phaãu beänh xuaát saéc tieáp theo laø Giaùo sö Karl Rokitansky (1804-1874), ngöôøi Tieäp khaéc, laøm taïi Beänh vieän ña khoa thaønh Vieân cuûa nöôùc AÙo. Ñöôïc chính quyeàn boå nhieäm laøm ngöôøi moå khaùm nghieäm töû thi cho taát caû caùc tröôøng hôïp töû vong, oâng ñaõ thöïc hieän ñöôïc toång coäng 30,000 tröôøng hôïp (trung bình moãi ngaøy 2 tröôøng hôïp trong suoát 45 naêm!). Cuøng vôùi ñoàng nghieäp laø Giaùo sö noäi khoa Joseph Skoda, oâng ñaõ ñoái chieáu laâm saøng vôùi giaûi phaãu beänh vaø ñuùc keát thaønh moät boä saùch beänh hoïc goàm 3 taäp. Thöïc ra, caû hai oâng ñeàu khoâng hieåu bieát ñích xaùc veà nguyeân nhaân gaây beänh vaø cô cheá beänh sinh, vaãn tin theo thuyeát roái loaïn theå dòch töø thôøi Hippocrates, vaø nhö vaäy vieäc ñieàu trò khoâng thöïc söï hieäu quaû; bôûi theá Giaùo sö Skoda thöôøng noùi vôùi sinh vieân raèng : ” Chaån ñoaùn môùi laø taát caû, coøn ñieàu trò thì haõy queân ñi” (Hình 9). Hình 9: Giaùo sö K.Rokitansky vaø J.Skoda Rudolf Virchow (1821-1902), giaùo sö beänh hoïc taïi Berlin, Ñöùc; tuy voùc daùng nhoû beù nhöng laïi laø nhaø beänh hoïc lôùn nhaát cuûa moïi thôøi ñaïi. Cuoán “Beänh hoïc teá baøo” do oâng vieát naêm 1858 ñöôïc xem laø cô sôû cuûa moân giaûi phaãu beänh hieän ñaïi; trong ñoù oâng ñaõ moâ taû ñaày ñuû caùc hình thaùi toån thöông cô baûn nhö phì ñaïi, taêng saûn, chuyeån saûn, phaûn öùng vieâm, nhoài maùu, u....(Hình 10). Theo oâng, nguoàn goác cuûa moïi beänh taät ñeàu xuaát phaùt töø caùc hoaït ñoäng baát thöôøng cuûa teá baøo. Nhö vaäy vôùi Virchow, söï hieåu bieát veà beänh taät ñaõ tieán theâm moät böôùc, töø caùc toån thöông cô quan sang toån thöông ôû möùc ñoä teá baøo. OÂng coù nhieàu hoïc troø gioûi, trong ñoù phaûi keå Giôùi thieäu moân hoïc Giaûi phaãu beänh 5 ñeán Julius Cohnheim (1839-1884), laø ngöôøi ñaõ coù caùc nghieân cöùu saâu veà phaûn öùng vieâm vaø laø ngöôøi ñaàu tieân phaùt hieän ra hieän töôïng xuyeân maïch (Hình 11). Hình 10: Giaùo sö Rudolf Virchow vaø cuoán saùch “Beänh hoïc teá baøo” Hình 11: Giaùo sö Julius Cohnheim Trong thôøi ñaïi cuûa Virchow, caùc thaày thuoác vaãn chöa hieåu bieát nhieàu veà khaû naêng gaây beänh cuûa caùc vi sinh vaät; vaø Louis Pasteur (1843-1910), tuy xuaát thaân laø moät nhaø hoaù hoïc, laïi chính laø ngöôøi ñaõ taïo ra moät cuoäc caùch maïng trong nghieân cöùu beänh hoïc. Qua vieäc giaûi quyeát thaønh coâng nhieàu beänh khaùc nhau nhö beänh taèm gai, beänh than ôû cöøu, beänh choù daïi; oâng laø ngöôøi ñaàu tieân ñaõ chöùng minh coù theå duøng phöông phaùp thöïc nghieäm ñeå tìm ra nguyeân nhaân phaùt sinh dòch beänh vaø töø ñoù coù caùc bieän phaùp phoøng choáng thích hôïp. Töø giöõa theá kyû XX, nghieân cöùu beänh taät ñaõ tieán sang möùc ñoä phaân töû, baét ñaàu vôùi vieäc tìm ra nguyeân nhaân caùc beänh roái loaïn chuyeån hoaù baåm sinh. Con ngöôøi ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu heát söùc to lôùn trong vieäc tìm hieåu baûn chaát beänh taät, nguyeân nhaân gaây beänh vaø cô cheá beänh sinh. Hình 12: Louis Pasteur Döï aùn giaûi maõ boä gen ngöôøi (human genome project)- moät döï aùn ña quoác gia khôûi söï töø 1987- ñaõ gaàn nhö hoaøn taát vaø ñaõ phaùt hieän boä gen ngöôøi chöùa khoaûng 34.000 gen; moät döï aùn khaùc cuõng ñang ñöôïc tieán haønh nhaèm laäp neân thö vieän caùc protein ngöôøi (Proteomics), xaùc ñònh maïng löôùi töông taùc giöõa caùc protein trong teá baøo. Tham voïng cuûa caùc nhaø khoa hoïc - nhö ñaõ ñöôïc dieãn taû trong moät boä phim khoa hoïc vieãn töôûng mang teân Gattaca (1997 ) (Hình 13) – laø chæ Hình 13: Phim khoa hoïc vieãn töôûng Gattaca (1997) Giôùi thieäu moân hoïc Giaûi phaãu beänh 6 caàn moät gioït maùu laáy töø cô theå beänh nhaân, ñaõ coù theå xaùc ñònh ñöôïc gen naøo coù caáu truùc vaø chöùc naêng bò roái loaïn, protein naøo bò hö hoûng, töø ñoù coù bieän phaùp ñieàu trò ñaëc hieäu ngay taïi phaân töû ñích naøy (Targeted therapy). ÔÛ ñaàu theá kyû XXI naøy, duø ñaõ coù voâ soá tieán boä khoa hoïc, söï tích hôïp cuûa tin hoïc vaøo moïi maët cuûa ñôøi soáng, söï dö thöøa cuûa caûi vaät chaát ...nhöng hình nhö con ngöôøi vaãn khoâng caûm thaáy haïnh phuùc hôn cha anh cuûa hoï. Söï buøng noå caùc loaïi dòch beänh môùi (AIDS, cuùm gaø, SARS, cuùm heo), vaán naïn oâ nhieãm moâi tröôøng, söï noùng leân cuûa traùi ñaát, hoá saâu ngaên caùch giaøu ngheøo, caùc cuoäc chieán tranh lôùn nhoû, naïn khuûng boá... caøng laøm cho con ngöôøi cuûa thôøi “haäu hieän ñaïi” naøy caûm thaáy khoâng “khoeû”, meät moûi, baát an. Ngöôøi ta ñang quay trôû laïi vôùi quan nieäm beänh taät laø roái loaïn taùc ñoäng leân toaøn theå con ngöôøi vaø nhaän ra phaàn lôùn beänh taät cuûa con ngöôøi laø do loái soáng; chaúng haïn beänh khí pheá thuõng, ung thö phoåi laø do huùt thuoác laù, xô gan do uoáng quaù nhieàu röôïu, cao huyeát aùp do cuoäc soáng quaù nhieàu “xì treùt”, beùo phì do aên quaù nhieàu thöùc aên McDonald, gaø raùn Kentucky ... Chính vì theá, Toå chöùc Y teá theá giôùi ñaõ nhaán maïnh raèng; ñeå coù söùc khoeû vaø khoâng beänh taät thì phaûi coù söï thoaûi maùi, khoâng chæ veà theå chaát maø caû veà tinh thaàn vaø xaõ hoäi. I. ÑÒNH NGHÓA VAØ PHAÂN LOAÏI GIAÛI PHAÃU BEÄNH HOÏC: Giaûi phaãu beänh hoïc, coøn goïi laø beänh hoïc, laø moân hoïc nghieân cöùu veà caùc toån thöông cuûa teá baøo, moâ vaø caùc cô quan trong caùc traïng thaùi beänh lyù khaùc nhau. Caùc toån thöông cuûa cô quan quan saùt ñöôïc baèng maét traàn ñöôïc goïi laø caùc toån thöông ñaïi theå. Toån thöông cuûa moâ vaø teá baøo chæ coù theå quan saùt ñöôïc döôùi kính hieån vi quang hoïc hoaëc kính hieån vi ñieän töû, neân ñöôïc goïi laø toån thöông vi theå vaø sieâu vi theå. Theo truyeàn thoáng, moân giaûi phaãu beänh ñöôïc chia thaønh 2 phaàn: * Giaûi phaãu beänh ñaïi cöông, nghieân cöùu veà caùc toån thöông cô baûn cuûa teá baøo vaø moâ, laø cô sôû chung cho moïi loaïi beänh lyù cuûa caùc cô quan vaø caùc heä thoáng khaùc nhau. Thí duï phaûn öùng vieâm caáp laø moät toån thöông cô baûn, cô sôû chung cuûa vieâm ruoät thöøa caáp, vieâm phoåi thuøy... * Giaûi phaãu beänh chuyeân bieät, nghieân cöùu veà caùc beänh lyù rieâng bieät cuûa töøng cô quan hoaëc heä thoáng. Thí duï nhö beänh lyù phoåi, beänh lyù da... Tuy nhieân, muïc ñích toái haäu cuûa moân giaûi phaãu beänh khoâng chæ ñôn thuaàn moâ taû toån thöông. Traùi laïi, thoâng qua vieäc phaân tích caùc hình thaùi toån thöông, noù tìm hieåu veà nguyeân nhaân gaây beänh, giaûi thích cô cheá beänh sinh vaø caùc roái loaïn chöùc naêng do toån thöông gaây ra ñeå goùp phaàn vaøo vieäc chaån ñoaùn, ñieàu trò vaø phoøng traùnh beänh. Vì vaäy, noäi dung cô baûn cuûa moân giaûi phaãu beänh goàm coù 4 maët: nguyeân nhaân gaây beänh, cô cheá beänh sinh, hình thaùi toån thöông vaø caùc bieåu hieän laâm saøng lieân quan vôùi toån thöông. II. VAÄT LIEÄU NGHIEÂN CÖÙU CUÛA GIAÛI PHAÃU BEÄNH HOÏC Caùc vaät lieäu nghieân cöùu cuûa giaûi phaãu beänh hoïc goàm nhieàu loaïi: 1/ Töû thieát: laø thi theå hoaëc nhöõng maãu moâ ñöôïc laáy töø beänh nhaân ñaõ cheát. Giaûi phaãu töû thi giuùp xaùc ñònh nguyeân nhaân gaây cheát, kieåm nghieäm caùc chaån ñoaùn laâm saøng nhaèm ruùt kinh nghieäm ñeå naâng cao chaát löôïng chaån ñoaùn vaø ñieàu trò beänh. Caùc nghieân cöùu gaàn ñaây taïi Myõ cho thaáy coù ñeán 30% chaån ñoaùn laâm saøng ñaõ khoâng ñöôïc xaùc nhaän treân töû thieát; chính vì vaäy maø ôû caùc vieän giaûi phaãu beänh hoaëc caùc saùch giaûi phaãu beänh thöôøng Hình 14: Töû thieát 1 ca treû sô sinh töû vong vì suy hoâ haáp cho thaáy nguyeân nhaân laø do thoaùt vò cô hoaønh baåm sinh beân traùi khieán daï daøy vaø ruoät loït vaøo loàng ngöïc gaây cheøn eùp
This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.